Yenilenebilir Enerji Projesi

PROJE ÖZETİ

ARKA PLAN: Elektrik Piyasası Kanununun sonucunda rekabetçi bir toptan satış piyasasına doğru gidilmesi ve Hazine garantilerinin bitmesiyle birlikte, özel sektör için enerji kaynağı projelerine yönelik finansman bulmak giderek daha da güçleşmiştir. Ayrıca özel sektörde temiz enerji projeleri üretenlerin, genellikle küçük yatırımcılar, Türk ve uluslararası sermaye piyasalarına erişimleri zor olan yatırımcılar olmaları nedeniyle, krediye erişimleri daha da zorlaşmıştır. 1) Birçok yenilenebilir enerji projesinin yaşam-döngüsü açısından ekonomik olması; 2) Türkiye’nin çok geniş ve yenilenebilir hidroelektrik, jeotermal ve rüzgâr enerjisi santrallerine sahip olması 3) yenilenebilir kaynaklardan sağlanan enerjinin, kirliliği ve evlerde kullanılan yeşil gazın (GHG) emisyonunu azaltacak olmasına karşın, durum böyledir. Yenilenebilir Enerji kaynaklarına dayanan İyileştirme projelerinin yerel, özel sektör sponsorlarının karşılaştıkları engeller şöyle özetlenebilir:

a) Yenilenebilir enerji kaynakları ile ilgili potansiyel alanlar konusunda teknik açıdan güvenilir bilgi bulunmaması sonucunda, fosil yakıtların kullanımıyla gerçekleştirilen geleneksel enerji üretim projelerine göre daha yüksek yatırım öncesi masraflar; mevcut verilerin geçerliliğinin tasdik edilmesinin ve ek araştırma yapma giderleri (fizibilite öncesi, ayrıntılı fizibilite mühendislik tasarımı).
b)  Bu tür küçük, ancak sermaye yoğun altyapı projelerinde mali tutarlılığa ulaşmak için gereken orta ile uzun vadeli borçlanma finansmanının bulunmaması. Doğal gazla işletilen tesislerle karşılaştırıldığında, sermaye maliyetlerinin, işletme maliyetlerine oranının başlangıçta daha yüksek olması nedeniyle, finansmanın bir kısmı uzun vadeli borç olarak sağlanmadıkça, elektrik satış gelirleri ver borç servis yükümlülükleri arasında bir dengesizlik bulunmaktadır.

Yerel, özel sektör sponsorlar, enerji üretim projelerinde karşılaştıkları engellerin ortadan kaldırmak için hükümetin desteğini talep etmiştir. Artık uygulamada olmayan YİD modeli, daha önce bu tür engelleri büyük ölçüde ortadan kaldırmıştır. Hükümet yeni bir yaklaşım geliştirmek için harekete geçmiş ve Dünya Bankası’ndan yardım istemiştir. Bu nedenle, Yenilenebilir Enerji Projenin amacı, her türlü yenilenebilir enerji üretim projesinin usun vadeli borç bulabilmeleri için finanse edilmesi ve dolayısıyla da kirlilik ve GHG emisyonlarının azaltılmasıdır.

 PROJENİN AMACI: Özel şirketlerin mülkiyetinde bulunan ve bu özel şirketler tarafından işletilen tesislerce yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen ve dağıtılan enerjinin devlet garantilerine ihtiyaç duymadan ve Yeni Elektrik Piyasası Kanunun piyasaya dayalı çerçevesi kapsamında arttırılmasıdır. 

Proje aynı zamanda, Avrupa Dünya Bankası ve Orta Asya bölgesinde 3 önemli konuya önem vermektedir. Bunlar:

a) Ortak Çevresel faktörleri de içine alan kilit önem taşıyan küresel kamu ürünlerinin desteklenmesi;
b) canlı özel sektör koşullarının oluşturulması, ve
c) Hükümetin üstlendiği koşullu yükümlülüklerin azaltılması ve devlet yatırımlarının özel sektör fonları ile desteklenmesi suretiyle sağlam bir kamu sektörünün geliştirilmesidir.

PROJENİN TANIMI:  Projenin tek bir ana bileşeni bulunmaktadır.

Yenilenebilir Enerji Üretiminin Finanse Edilmesinde Özel Amaçlı Borç Fonu (SPDF)

Proje kapsamında, yenilenebilir enerji üretimi için toplam yatırım tutarının, özel sponsorların sağlayacağı sermaye finansmanı, ihracat kredisi kurumlarından borç finansmanı, Dünya Bankası Özel Amaçlı Borç Fonu ve ticari bankaların sağlayacağı finansman da dahil olmak üzere yaklaşık 500 milyon dolar olması beklenmektedir. 
SPDF iki finansal aracı tarafından işletilen vadeli bir borç fonudur. Bu işlem için seçilen bu iki aracı Kurum:

(a) Türkiye Sinai Kalkınma Bankası (TSKB) (Özel)
(b) Türkiye Kalkınma Bankası (TKB) (Devlet Kurumu)

Dünya Bankası’nın SPDF için ayırdığı fon, borçlu konumundaki Hazine tarafından alınır ve bu iki mali kuruma aktarılır. Bu aracı kurumlar bu fonu, özel sektörde faaliyet gösteren firmaların gerçekleştireceği uygun bulunan yenilenebilir enerji projeleri için uzun vadeli borç sağlamak amacıyla kullanır. SPDF uygun bulunan yenilenebilir enerji projeleri için yerel özel girişimcilerden sermaye yatırımı desteği, ihracat kredisi finansmanı ve bu projelerin inşaatı için gereken diğer finansman türlerinin sağlanması amacıyla planlanmıştır.

Bu iki finansal kurum finansal güçleri ve projeyi yönetme ve geliştirme kapasiteleri dikkate alınarak seçilmiştir. Ayrıca, kalkınma bankaları olmaları bu kurumlara Hazine’nin kamu fonlarından yaralanma olanağını tanımaktadır.

UYGULAMA ve TAKİP: Proje yönetimi TSKB ve TKB tarafından gerçekleştirilmektedir. Her iki bankada da, belirli banka personeli proje yönetimi (Finansal yönetim de dahil) ve uygulaması için görevlendirilir. Ayrıca, mali rapor verme, doküman kontrol, çevre konuları ve özel hesaptan fon sağlanması konularından sorumlu başka personel de bulunmaktadır.

TSKB ‘de kredinin pazarlanması, Kurumsal Pazarlama Bölümü tarafından ve proje geliştirme ise, Teknik Hizmetler Bölümü tarafından yürütülmektedir. TKB’de kredi pazarlama Kredi Bölümü tarafından ve proje geliştirme ise Proje Geliştirme Departmanı tarafından yürütülmektedir. Her iki bankada da, pazarlama ve proje geliştirme çalışmaları birbirlerinden bağımsız olarak çalışan departmanlar tarafından yürütülür. Bankalara sunulan her bir proje önerisi, mühendis(ler), finansal analizci(ler) ve proje ekonomisinden oluşan bir grup uzman tarafından değerlendirilir. Bu uzmanlar daha sonra bir proje değerlendirme raporu hazırlar. TSKB’de bu proje raporları bir üst düzey yönetici ve başkan yardımcısından oluşan bir kredi komitesine sunulur. TKB’de ise proje değerlendirme raporları kredi ve proje geliştirme direktörleri ve bankanın genel müdür yardımcılarından oluşan kredi komitesine sunulur.

Kredi komitesinin onayından sonra, bu raporlar onay için her bankanın yönetim kuruluna sunulur. Yönetim kurulunun onayından ve kredi anlaşmasının imzalanmasından sonra, alt krediler dağıtıma hazır hale gelir. Her iki bankanın ilk iki projesi, ön inceleme için Dünya Bankası’na gönderilir.

FAYDALARI: Dünya Bankası Projesi Türk Hükümeti’ne, yenilenebilir enerji projelerinin geliştirilmesi için kapsamlı bir çerçeve oluşturulmasında, Türkiye’nin finansman kaynağı, imtiyazlı ve ikili fon kaynakları bulmasına olanak tanıyacak güvenilir bir mali aracılık mekanizmasının kurulmasında yardımcı olmaktadır.
Proje aynı zamanda, Türkiye’nin mevcut enerji santrallerine, önemli miktarlarda temiz üretim kapasitesini eklemesini sağlayacaktır.

PROJENİN DURUMU: Proje uygulama aşamasındadır. Uygulama 30 Temmuz 2004 tarihinde başlanmıştır. Şimdiye kadar, üçü TKB ve dördü TSKB tarafından olmak üzere yedi alt proje tamamlanmıştır. Bu projelerden dört tanesi küçük hidroelektrik, ikisi jeotermal ve bir tanesi de rüzgâr santrali projesidir. Çeşitli daha büyük hidroelektrik santralleri de dahil olmak üzere yaklaşık 9 civarında alt proje daha faal bir şekilde hazırlanmaktadır.

Proje, SPDF’de yer alan fonların daha kolay bir şekilde kullanılabilmesine olanak tanımak üzere Mayıs 2006’da yeniden yapılandırılmıştır. Üç önemli değişiklik yapılmıştır. Öncelikle, bağımsız bir dış kaynağın oluşan maliyetlerin makul sınırlar içinde bulunduğunu onaylaması ve yükleniciye sağlanan finansmanın 15 milyon USD ya da daha az olması kaydıyla, alt projelerin sponsorlarının artık kendi inşaat şirketlerine ödeme yapmalarına olanak tanınmaktadır. İkinci olarak, herhangi bir proje için azami alt kredi tutarı, 20 milyon Amerikan dolarınndan 40 milyon Amerikan dolarıına çıkarılmıştır. Üçüncü olarak ise, hidroelektrik santrallerinin azami büyüklüğü 50 MW’den 100 MY’ye çıkarılmıştır. Ayrıca çeşitli konulara açıklık getirmek üzere başka değişiklikler de yapılmıştır.

Bu değişiklikler sonucunda, sponsorların bu fonları kullanmakla elde edecekleri yararlar büyük ölçüde artmıştır. Ancak, SPDF’de hâlâ yeni projeler için ayrılmış fonlar bulunmaktadır. Bu finansmanı kullanmak isteyen şirketlerin doğrudan TKB ya da TSKB’na başvurmaları gerekmektedir. Bu kuruluşlardaki yetkili kişilerle ilgili bilgiler yukarıda verilmiştir.

PROJE DOKÜMANLARI için buraya tıklayınız. (Proje dokümanları İngilizce'dir.)